Откуда берутся новые слова?

09.07.2019 615


Посмотреть урок полностью: https://ed.ted.com/lessons/where-do-new-words-come-from-marcel-danesi

Сейчас в английском языке более 170 000 слов, и всё же каждый год Оксфордский словарь пополняется примерно тысячей новых. Откуда же они берутся, и как им удаётся стать частью нашей повседневной жизни? Марсель Данеси рассказывает о том, как в языке появляются новые слова.

Источник:
https://ed.ted.com/

На узбекском:

0:07 – 0:13 Oksford ingliz tili lug’atida har yili 1000 ta yangi so’z paydo bo’ladi.

0:13 – 0:14 Ular qanday paydo bo’ladi?

0:14 – 0:18 Va ular qanday qilib kundalik hayotimizga kirib keladi?

0:18 – 0:22 Hozirda ingliz tilida 170 000 dan ortiq so’z mavjud.

0:22 – 0:26 Shuni o’zi yetarlidek ko’rinadi.

0:26 – 0:28 Biroq bizning dunyo doimiy o’zgarishda,

0:28 – 0:30 yangi g’oyalar va ixtirolar paydo bo’lmoqda,

0:30 – 0:32 ilm-fan rivojlanmoqda,

0:32 – 0:36 va buning oqibatida tilimizda probellar paydo bo’ladi, ta’riflash uchun so’zlar topilmaydi.

0:36 – 0:39 Shunday ekan biz probellarni turli usullarda to’ldiramiz:

0:39 – 0:40 sinalgan,

0:40 – 0:44 noodatiy, va ba’zan murakkab yo’l bilan.

0:44 – 0:48 Masalan, so’z boshqa tildan kirib kelishi mumkin.

0:48 – 0:51 Ingliz tili o’z tarixi davomida shuncha so’zlarni kiritganki,

0:51 – 0:57 zamonaviy ingliz tilidagi so’zlarning deyarli yarmi boshqa tillardan kirib keldan.

0:57 – 1:00 Ba’zida bunga sabab, o’sha so’z bilan birgalikda

1:00 – 1:02 yangi bir tushuncha ham kirib kelishidir.

1:02 – 1:06 Qadimgi Rim va Fransiyadan Angliyaga qonunlar va din,

1:06 – 1:09 va ular bilan birga yangi so’zlar, masalan, altar [mehrob] va jury [hakamlar],

1:09 – 1:12 savdo yo’llari orqali yangicha taomlar,

1:12 – 1:13 masalan, arab qahvasi,

1:13 – 1:14 italyan spagaettisi,

1:14 – 1:17 hindcha karri kirib kelgan.

1:17 – 1:20 Va yana shunday ham bo’ladiki, boshqa bir tilda nimanidir tasvirlash uchun, masalan

1:20 – 1:23 murakkab bir g’oyani yoki hissiyotni tasvirlash uchun mukammal bir so’z mavjud bo’ladi.

1:23 – 1:24 Masalan, naïveté [soddalik],

1:24 – 1:25 machismo [machizm]

1:25 – 1:27 yoki schadenfreude [ichiqoralik].

1:27 – 1:31 Olimlar yangi tushunchalar so’zlarni uchun qadimgi tillardan olishadi.

1:31 – 1:36 Masalan, “klon” so’zi qadimgi yunonlardagi “ko’chat” so’zidan olingan.

1:36 – 1:41 Chunki eski o’simlikning ko’chatidan xuddi klon qilgandek, yangi o’simlik o’stirish mumkin.

1:41 – 1:45 Bugungi kunda bu teskarisiga ishlaydi.

1:45 – 1:50 Chunki software kabi so’zlar ingliz tilidan dunyo bo’ylab har xil tillarga tarqalmoqda.

1:50 – 1:54 Probellarni to’ldirishning boshqa bir samarali usuli ham bor.

1:54 – 1:59 Yangi g’oyaning qismlarini anglatib keluvchi ikkita so’zni qo’shish yo’li.

1:59 – 2:03 Buning uchun ikkita oddiy so’zni bitta tarkibga birlashtirish mumkin.

2:03 – 2:05 masalan, airport [aeroport]

2:05 – 2:06 yoki starfish [dengiz yulduzi].

2:06 – 2:11 Yana so’zlarning qismlarini qo’shib yangi so’z hosil qilish mumkin, spork [vilkaqoshiq]

2:11 – 2:12 brunch [branch]

2:12 – 2:14 yoki “internet” so’zlariga o’xshab.

2:14 – 2:16 Boshqa tillardan olingan so’zlardan farqli o’laroq,

2:16 – 2:21 bunday so’zlarning ma’nosini tezda ilib olish mumkin.

2:21 – 2:24 Ba’zida yangi so’zlar aslida bu eskirgan va esdan chiqqan so’zlardir.

2:24 – 2:28 Iste’moldan chiqqan eski so’zlar o’zlarining yangi ma’nosi bilan birga qaytadan kirib kelaveradi.

2:28 – 2:33 Villain [yovuz] so’zi oddiy dehqon ma’nosini anglatgan, biroq

2:33 – 2:38 aristokratlarning oliftaligi bilan, ritsarlik sharafiga loyiq bo’lmagan, ya’ni

2:38 – 2:41 yomon insonni anglatadigan bo’ldi.

2:41 – 2:44 Geek [sho’ng’ib ketgan inson] deb aslida yarmarkalardagi masxarabozlarga aytishgan.

2:44 – 2:46 Keyinchalik g’alati insonlarga,

2:46 – 2:50 va nihoyat hozirgi ma’nosi — g’alati daholarga aytishni boshlashgan.

2:50 – 2:54 Yana shunaqasi bo’ladiki, ba’zi so’zlarning ma’nosi butunlay qarama-qarshi ma’noga ko’chadi.

2:54 – 2:55 Kinoya sababli,

2:55 – 2:58 yoki shu so’zni noto’g’ri qa’llash natijasida.

2:58 – 3:04 Masalan, qandaydir maftunkor narsani ‘sick’ [kasal] yoki ‘wicked’ [yomon] deyishadi.

3:04 – 3:07 So’zlar shunchalar oson paydo bo’lar ekan,

3:07 – 3:11 lekin nega ba’zilari juda keng tarqaladi, ba’zilari esa vaqti bilan unutiladi?

3:11 – 3:14 Ba’zilarini esa umuman yashab qolmasligini aytmasak ham bo’ladi.

3:14 – 3:16 Ba’zida savollarga javoblar oddiy.

3:16 – 3:20 Masalan, olimlar va kompaniyalar yangi ixtiro yoki texnologiyalarga yangi nom berishadi,

3:20 – 3:22 rasmiy nom.

3:22 – 3:28 Ba’zi davlatlarda so’zlar masalasida bosh qotiradigan butun boshli akademiyalar mavjud.

3:28 – 3:31 Lekin ko’p holatlarda rasmiy manbalar, asosan lug’atlar

3:31 – 3:34 bu so’zlarning eskicha variantini namoyon qilishadi.

3:34 – 3:39 Yangi so’zlar yuqoridan emas, quyidan, ya’ni oddiy insonlardan kelib chiqadi.

3:39 – 3:42 Ular oson esda qoluvchi va foydali so’zlarni

3:42 – 3:45 maroq bilan talaffuz qilishadi va takrorlashadi.

3:45 – 3:46 Masalan, meme [mem] so’zi.

3:46 – 3:51 Bu so’z 70-yillarda sotsiobiolog Richard Dokinz tomonidan kiritilgan bo’lib,

3:51 – 3:55 qadimgi yunon tilida “taqlid qilmoq” degan ma’noni anglatuvchi so’zdan kelib chiqqan.

3:55 – 3:59 U bu so’z bilan g’oyalar va timsollarning qanday qilib madaniyatga chuqur kirib borishini tasvirlagan.

3:59 – 4:02 Xuddi gen populyatsiyasi singari.

4:02 – 4:04 Internet paydo bo’lishi bilan

4:04 – 4:08 hazillar va rasmlarning qanchalar keng tarqalishi va mashhur bo’lishi

4:08 – 4:11 mumkin ekanligi misolida buning guvohi bo’ldik.

4:11 – 4:16 Juda tez orada bunday rasmlar aniq bir tasvir turini anglatishni boshladi.

4:16 – 4:20 Shunday ekan “mem” so’zi nafaqat so’zlarning tilni bir qismiga aylanishini anglatdi,

4:20 – 4:23 balki uning o’zi ham memga aylandi.

4:23 – 4:28 Hattoki shunday so’zlar ham bor — o’zini ifodalab keluvchi so’zlar:

4:28 – 4:30 avtologik so’zlar.

4:30 – 4:33 Hamma so’zlar bir-biriga qarshi emas.

4:33 – 4:35 Ba’zilari ming yillab yashaydi,

4:35 – 4:37 ba’zilari vaqti bilan o’zgaradi,

4:37 – 4:39 ayrimlari hatto yo’q bo’lib ketadi.

4:39 – 4:41 Ba’zilari axborot beradi,

4:41 – 4:43 ba’zilari tarkibini ochib beradi,

4:43 – 4:45 lekin ularning qanday paydo bo’lishi

4:45 – 4:48 va nuqtimizning bir qismiga aylanish uchun qanday yo’lni bosib o’tishi

4:48 – 4:52 bizga dunyo haqida va bizning unda qanday muloqot qilishimiz haqda ko’p ma’lumot beradi.

No Comments so far

Jump into a conversation

No Comments Yet!

You can be the one to start a conversation.

Your data will be safe!Your e-mail address will not be published. Also other data will not be shared with third person.