Bugungi kunda ko‘pchilik chet tillarini nafaqat darsliklar orqali, balki film, serial va videolar yordamida ham o‘rganmoqda. Bunday usul jonli nutqqa ko‘nikish, talaffuzni yaxshilash va lug‘at boyligini oshirishga yordam beradi.

Biroq serialni shunchaki tomosha qilishning o‘zi yetarli emas. Bu usul haqiqatan ham foyda berishi uchun uni to‘g‘ri qo‘llash muhim.

Nega filmlar til o‘rganishga yordam beradi?

Film tomosha qilish jarayonida inson til egalarining tabiiy nutqini – intonatsiya, qisqartmalar va kundalik iboralarni eshitadi. Bu esa tilni eshitish orqali yaxshiroq tushunishga va uning ohangiga moslashishga yordam beradi.

Bundan tashqari, filmlar o‘qish jarayonini yanada qiziqarli qiladi. Ko‘pchilik so‘zlarni yodlashdan ko‘ra, sevimli serialini tomosha qilish osonroq ekanini tan oladi. Emotsiyalar va syujet yangi iboralarni yaxshiroq eslab qolishga yordam beradi.

Nimadan boshlash kerak?

Avvalo, o‘z darajangizga mos material tanlash muhim. Boshlovchilar uchun quyidagilar tavsiya etiladi:

– qisqa qismlar;

– oldindan tanish filmlar;

– sodda nutqli o‘smirlar yoki oilaviy seriallar.

Murakkab detektiv yoki tarixiy filmlar esa notanish so‘zlar ko‘pligi sabab tez charchatishi mumkin.

Subtitrlardan qanday foydalanish kerak?

Subtitrlar til o‘rganishda eng foydali vositalardan biridir. Ammo ulardan bosqichma-bosqich foydalanish kerak.

1. Ona tilidagi subtitrlar

Bu usul boshlovchilar uchun mos keladi. Syujetni tushunish va chet tilidagi nutq tovushiga ko‘nikish osonroq bo‘ladi.

Ammo uzoq vaqt faqat ruscha yoki o‘zbekcha subtitr bilan tomosha qilish tavsiya etilmaydi. Chunki e’tibor matnga qaratilib, nutqni tinglash kamayadi.

2. O‘rganilayotgan tildagi subtitrlar

Bu ancha samarali usul hisoblanadi. Inson bir vaqtning o‘zida so‘zni eshitadi va uning yozilishini ko‘radi. Natijada yangi leksika va talaffuzni eslab qolish osonlashadi.

Masalan, ingliz tilini o‘rganishda ko‘plab so‘zlar darslikdagi kabi emas, boshqacha talaffuz qilinishini sezish mumkin.

3. Subtitrsiz tomosha qilish

Til darajasi oshgani sari ba’zan subtitrlarni butunlay o‘chirib qo‘yish ham foydali. Bu eshitish orqali tushunishni rivojlantiradi va ma’noni kontekst orqali anglashga o‘rgatadi.

Yangi so‘zlar bilan ishlash metodikasi

Tomosha davomida har bir notanish so‘zni tarjima qilish shart emas. Yaxshisi, quyidagilarni yozib borish kerak:

– tez-tez takrorlanadigan iboralar;

– kundalik suhbatdagi jumlalar;

– muloqot uchun foydali konstruksiyalar.

Masalan:

– “What’s going on?” — Nima bo‘lyapti?

– “I’m kidding” — Hazillashyapman.

– “No way!” — Bo‘lishi mumkin emas!

Alohida so‘zlarni emas, tayyor iboralarni o‘rganish muhim. Shunda nutq yanada tabiiy chiqadi.

Foydali tomosha usuli

Eng samarali metodikalardan biri quyidagi tartib hisoblanadi:

-Sahnani to‘liq tomosha qilish.

-Uni subtitr bilan qayta ko‘rish.

-Yangi so‘zlarni yozib olish.

-Qahramonlar ortidan iboralarni baland ovozda takrorlash.

-Bir necha kundan so‘ng epizodni yana tomosha qilish.

Bu usul nafaqat leksikani eslab qolishga, balki talaffuzni yaxshilashga ham yordam beradi.

Nega qahramonlar ortidan takrorlash muhim?

Replikalarni takrorlash gapirish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Inson aktyorlarning intonatsiyasi va nutq tezligini takrorlaganida, uning talaffuzi tabiiyroq bo‘la boshlaydi.

Bu usul shadowing deb ataladi. Uni ayrim chet tili o‘qituvchilari ham qo‘llaydi.

Film va seriallar til o‘rganishga ajoyib qo‘shimcha vosita bo‘lishi mumkin. Ular lug‘at boyligini kengaytiradi, nutqni tushunishni yaxshilaydi va boshqa mamlakat madaniyati bilan tanishtiradi.

Eng muhimi — ongli ravishda tomosha qilish: subtitrlar bilan ishlash, foydali iboralarni yozib borish va yangi jumlalarni muntazam takrorlash. Shunda serial tomosha qilish nafaqat hordiq, balki haqiqiy til amaliyotiga ham aylanadi.

Sogdiana Abdinayimova
O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti talabasi