Nega «doubt» so’zida «b» harfi bor?

06.08.2019

Jina Kuk

«Doubt» so’zini talaffuz qilib ko’ring. U yerda «b» harfi nima qilayapti? Uning maqsadi bormi? Jina Kuk «doubt» so’zining uzun va chalkash tarixini tushuntiradi va nega bu so’zning yozilishi o’zining tarixiga ega ekanligi haqda gapiradi.

Manba:
https://ed.ted.com/

Uzbek Subtitles:

0:16 – 0:19

Insonlar ko’pincha «doubt» so’zining yozilishini ahmoqona deb o’ylashadi. ¶

0:19 – 0:21

Undagi «b» harfi sababli.

0:21 – 0:22

U talaffuz qilinmas ekan,

0:22 – 0:25

ko’pchilik uni nega kerak ekanligini tushuna olishmaydi.

0:25 – 0:28

Maktabda o’rganganlarimizga qaramay,

0:28 – 0:30

ingliz tili imlosida tovush unchalik ham

0:30 – 0:32

ahamiyatga ega emas.

0:32 – 0:36

So’zning ma’nosi va uning tarixi birinchi navbatda ahamiyatlidir.

0:36 – 0:38

«To doubt» so’zi «shubhalanmoq»,

0:38 – 0:39

«ikkilanmoq»,

0:39 – 0:40

«tortinmoq» deganidir.

0:40 – 0:44

Ot so’z turkumi sifatida u noaniqlik, adashish degan ma’nolarga ega.

0:44 – 0:46

Zamonaviy ingliz tilidagi «doubt» so’zi

0:46 – 0:50

lotincha «dubitare» so’zidan kelib chiqqan.

0:50 – 0:52

U boshida lotinchadan fransuz tiliga o’tgan.

0:52 – 0:56

Shunda u «b» tovushini va harfini yo’qotgan.

0:56 – 0:59

Keyinchalik XIII asrda bu so’z ingliz tiliga kirib kelgan.

0:59 – 1:01

Yuz yillarcha vaqt o’tib,

1:01 – 1:05

lotin tilini ham biladigan ingliz tilidagi yozuvchilar

1:05 – 1:09

so’zga «b» harfini qo’shishni boshlashdi.

1:09 – 1:13

Hatto uni hech kim shunday talaffuz qilmasa ham.

1:13 – 1:14

Nega bunday qilishgan?

1:14 – 1:16

Nima uchun bu so’zga

1:16 – 1:19

«gapirmaydigan» harf qo’shishgan?

1:19 – 1:21

Chunki ular lotin tilini bilishgan.

1:21 – 1:27

Ular «doubt» so’zining ildizida «b» harfi borligini bilishgan.

1:27 – 1:30

Vaqt o’tib lotin tilini biladigan insonlar kamayganida ham

1:30 – 1:33

«b» saqlab qolingan, chunki u muhim rol o’ynagan.

1:33 – 1:35

Qarindosh so’zlar bilan bog’liqlikni saqlab turgan.

1:35 – 1:38

Bular «dubious» va «indubitalbly» kabi so’zlar bo’lib,

1:38 – 1:40

ular ham lotin tilidagi «dubitare» so’zidan

1:40 – 1:44

kelib chiqqan va ingliz tiliga kiritilgan.

1:44 – 1:46

Bu tarixiy bog’liqliklarni tushunish

1:46 – 1:48

bizga nafaqat «doubt»ni talaffuz qilishni,

1:48 – 1:50

balki bu murakkab so’zlarning ma’nosini

1:50 – 1:53

anglashga yordam berdi.

1:53 – 1:55

Tarix bu bilan tugamaydi.

1:55 – 1:56

Yanada chuqurroq qarasak,

1:56 – 1:59

«b»ning qanchalar o’rinli ekanligini

1:59 – 2:03

ko’rishimiz mumkin.

2:03 – 2:06

Ingliz tilida «d-o-u-b» harflari bilan boshlanadigan

2:06 – 2:09

atigi ikkita tayanch so’z bor:

2:09 – 2:11

bittasi — «doubt»,

2:11 – 2:13

ikkinchisi — «double».

2:13 – 2:14

Bu so’zlar orqali biz ko’plab so’zlar

2:14 – 2:16

yaratishimiz mumkin:

2:16 – 2:17

«doubtful»,

2:17 – 2:18

«doubtless»,

2:18 – 2:20

yoki «doublet»,

2:20 – 2:21

«redouble»,

2:21 – 2:22

«doubloon» kabi.

2:22 – 2:25

Aslida agar biz ularning tarixiga qarasak,

2:25 – 2:27

bu ikkala so’z ham lotinchada

2:27 – 2:29

bir xil o’zakdan kelib chiqqan.

2:29 – 2:31

«Double» so’zining ma’nosi,

2:31 – 2:32

ikki,

2:32 – 2:36

«doubt» so’zining tubida yotadi.

2:36 – 2:37

Biz shubhalanganimizda,

2:37 – 2:39

ikkilanganimizda,

2:39 – 2:41

biz o’zimizga bashorat qilamiz.

2:41 – 2:44

Bizda nimadandir shubha bo’lsa,

2:44 – 2:46

bizda savollar ko’p bo’lganida yoki adashganimizda

2:46 – 2:49

biz qat’iyatsiz bo’lamiz.

2:49 – 2:52

Tarixan,

ingliz tili fransuz tilidan

2:52 – 2:53

so’zlar kirita boshlaganida,

2:53 – 2:56

shubha degan so’z allaqachon mavjud bo’lgan.

2:56 – 2:59

U eski inglizcha so’z «tweogan» edi.

2:59 – 3:02

Yozilishidan ko’rinib turganidek, bu so’z

3:02 – 3:05

«two» bilan bog’liq.

3:05 – 3:07

Keyingi safar nega ingliz tili

3:07 – 3:09

imlosi bunday ishlashi haqida o’ylanib qolganingizda,

3:09 – 3:11

ikki marta qarang.

3:11 – 3:16

Ikkinchi marta qaraganda ko’rganingiz sizga to’g’ri xulosa qilishingiz uchun yordam beradi.

No Comments so far

Jump into a conversation

No Comments Yet!

You can be the one to start a conversation.

Your data will be safe!Your e-mail address will not be published. Also other data will not be shared with third person.

семнадцать + 2 =