Ko‘plab insonlar yillar davomida xorijiy tilni o‘rganadi: grammatik qoidalarni o‘zlashtiradi, mashqlar bajaradi, subtitrlar bilan filmlar tomosha qiladi va hatto nutqni yaxshi tushunadi.

Biroq gapirish vaqti kelganda qo‘rquv, ishonchsizlik va go‘yo barcha bilimlar birdaniga yo‘qolgandek taassurot paydo bo‘ladi. Nega bunday bo‘ladi va xorijiy tilda erkin gapirishga nima to‘sqinlik qiladi?

Xato qilishdan qo‘rqish

Til to‘sig‘ining asosiy sabablaridan biri — xato qilishdan qo‘rqishdir. Ko‘pchilik so‘zni noto‘g‘ri talaffuz qilishdan, zamonni xato qo‘llashdan yoki suhbatdosh tomonidan tushunilmaslikdan xavotir oladi. Bu, ayniqsa, har bir xatosi baholanadigan ta’lim muhitiga o‘rganib qolgan talabalarda ko‘proq uchraydi.

Aslida esa xatolar til o‘rganishning tabiiy qismidir. Amaliyotsiz mukammal gapirishni o‘rganib bo‘lmaydi. Aksariyat ona tilida so‘zlashuvchilar, agar inson muloqot qilishga harakat qilayotgan bo‘lsa, uning aksenti yoki kichik xatolariga xotirjam munosabatda bo‘ladi.

Og‘zaki amaliyotning yetishmasligi

Ko‘pincha odamlar grammatikaga va o‘qishga katta e’tibor qaratadi, ammo deyarli gapirmaydi. Natijada tilni tushunish darajasi yaxshi bo‘lsa-da, nutq ko‘nikmasi sust rivojlanadi. Til, avvalo, muloqot vositasidir, shu sababli muntazam amaliyotsiz erkin gapirish juda qiyin.

Ko‘plab talabalar o‘nlab grammatik qoidalarni biladi, biroq oddiy suhbat davomida qiynaladi, chunki ular o‘z fikrlarini xorijiy tilda tez ifodalashga odatlanmagan bo‘ladi.

Boshqalarning fikridan cho‘chish

Ba’zi insonlar boshqalarga qanday eshitilishidan xavotir oladi. Ular atrofdagilar aksenti yoki noto‘g‘ri talaffuzi ustidan kuladi, deb o‘ylaydi. Shu sababli ular suhbatlardan qochadi va javobni bilgan taqdirda ham sukut saqlaydi.

Aslida esa xorijiy til o‘rganayotgan deyarli har bir inson bunday bosqichdan o‘tadi. Hatto tilni yuqori darajada biladiganlar ham bir vaqtlar oddiy iboralar va xatolar bilan boshlagan.

Fikrni avval ona tilida tuzish odati

Yana bir keng tarqalgan muammo — gapni avval ona tilida tuzib, keyin uni tarjima qilishga urinishdir. Bu jarayon vaqt talab qiladi va nutqning tabiiy hamda tezkor bo‘lishiga xalaqit beradi.

Nutqni erkinlashtirish uchun asta-sekin xorijiy tilda fikrlashni o‘rganish muhim: sodda konstruksiyalardan foydalanish, tayyor iboralarni yod olish va jonli nutqni ko‘proq tinglash bunga yordam beradi.

O‘ziga ishonchning yetishmasligi

Ba’zan inson tilni o‘zi o‘ylagandan ham yaxshiroq biladi. Ammo doimiy shubhalar unga gapirishni boshlashga to‘sqinlik qiladi. Ko‘pchilik mukammal gapira oladigan vaqtni kutadi, holbuki bunday vaqt hech qachon kelmasligi ham mumkin.

Erkin nutq inson barcha qoidalarni mukammal bilganda emas, balki amaliyot qilishdan qo‘rqmay qo‘yganda shakllanadi.

Til to‘sig‘ini qanday yengish mumkin?

Mutaxassislar tilni kundalik hayotda ko‘proq qo‘llashni tavsiya etadi: filmlar tomosha qilish, podkastlar tinglash, maqolalar o‘qish va eng muhimi, suhbatlashish kerak. Hatto qisqa muddatli kundalik amaliyot ham o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi.

Shuningdek, xatolardan qo‘rqmaslik va til o‘rganish sabr-toqat hamda muntazam mashqni talab qiladigan uzoq muddatli jarayon ekanini unutmaslik muhimdir.

Tamila XASANOVA
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti talabasi